Hiç düşündünüz mü o ilk günler dünyanın en hızlı cihazı olan telefonunuz neden yavaşlamaya ve sizi delirtmeye başladı?

Hatta neden daha 2 kış önce aldığınız o pahalı ayakkabılar bu kış patlamış durumda?

İşte bütün bunların cevabı planlı eskitme!

Üretim ve tüketim bir döngünün içinde. Yeni bir ürün çıkıyor, insanlar alıyor, ürün eskiyor ve insanlar bu ürüne ihtiyaç duyup tekrar aynı ürünü almak istiyor ve ürün tekrar üretiliyor.

Peki üretim ve tüketim kavramları bu kadar masum mu? “İhtiyaç” dediğimiz şeyler gerçekten ihtiyacımız mı? Gelin iki örneğe beraber bakalım.

Birinci örnek 117 yıldır yanan bir ampul! Şaşırtıcı değil mi? 1901’den beri açık olan bu ampul Kaliforniya’da bir itfaiye istasyonunda bulunuyor. Edison, ampulü icat ettikten sonra bir firma bu ampulü geliştirmiş. Buna göre bir ampulün ömrü ortalama insan ömründen uzun olabiliyormuş. Fakat bu durum 1940’larda alınan bir kararla değiştirilmiş. Ampul üreticileri en fazla 1000 saat yanan ampuller üretmeye başlamış ve bundan daha uzun ömürlü ampul üretilmemesi yönünde bir karara varmışlar. Böylece icat edildiği dönemde bile yaklaşık 1800 saat olan bir ampulün ömrü 1940’lara gelindiğinde 1000 saate inmiş. Peki neden? Tabii ki üretimin ve büyük pazarların devamlılığı için!

Telefonların, ampullerin ve çorapların ve bunlar gibi birçok ürünün ömrünün kısa olması o kadar da kötü bir şey mi? “Talep arz dengesinde talep arttıkça fiyatlar düşüyor ve böylece daha ucuza bu ürünleri alıyoruz. Bunun neresi kötü?” diyebilirsiniz.

O zaman bir de şu gözle bakın lütfen “bir yıllık ürün üretmek” demek bir yıl sonrası için çöp üretmek demek aynı zamanda.

Kısacası siz bir ürün alırken aslında çöp olacak bir şey alıyorsunuz.

 

Şimdi şunu düşünmek lazım! Paramı çöpe atmadan nasıl ihtiyaçlarımı karşılayabilirim? Dahası benim bu ürünlere gerçekten ihtiyacım var mı?

Kaynak: http://barisozcan.com/117-yildir-yanan-ampul/

Türkçede boşu boşuna, bilgisizce, gereksiz yere çok konuşan kimseye söylenen bir sıfat: goygoycu. “Goygoy yapmak” da bunun fiil hali. Daha bilinen tabiriyle geveze, gevezelik yapmak…

Peki bu “goygoycu” kelimesinin tarihçesi nedir? Ne zaman, nerede ortaya çıkmış? Bunu anlamak için ilk önce en basit kaynağa yani sözlüğe müracaat ettiğimizde kelimenin bizim bildiğimiz “çok ve boş konuşan” anlamına rastlıyoruz. Ama bu anlam kelimenin asıl anlamı değil, ikinci anlamı. Birinci anlamında “Muharrem ayında (hicri 1. Ay) kapı kapı dolaşarak ve ilahiler okuyarak dilenen yani insanlardan para toplayan, kimse” diye bir anlam çıkıyor. (bknz: goygoyculuk)

Goygoycuları biraz araştırdığımızda ise karşımıza sözlükte de belirtildiği gibi bir meslek çıkıyor. Goygoyculuk, dilencilik mesleği… Ama bu öyle bildiğimiz dilencilik değil. Goygoyculuğun belli başlı kuralları, zamanı ve şekli var.

Eski İstanbul hayatında, Şehzadebaşı’nda Tabhâne denilen vakıf binada oturan ve çoğunluğu Anadolu’dan gelmiş kör, topal ve sakatlardan meydana gelen topluluk, muharrem ayının girmesiyle birlikte önlerine gözleri gören bir rehber alarak şehir sokaklarına dağılırlardı. Birbirlerinin birer adım arkasında ve öndekinin sol omuzuna veya değneğine tutunarak altışar kişilik gruplar halinde dolaşan goygoycular, mahalle halkından yiyecek toplardı. Goygoycular ayrıca sadaka olarak para da alırlardı hatta içlerinden bazılarının fazla gelen erzağı pazarlarda sattığı da görülürdü. Goygoycular halktan topladıkları yiyecekleri pişirerek hem kendileri yer hem de başkalarına dağıtırdı. Bu dilencilik sadece on gün sürerdi. On gün sonra goygoycular geldikleri yerlere geri dönerdi.

Bu dilencilere neden goygoycu dendiğine gelecek olursak. Bunlar sokak sokak dolaşırken ilahiler okur, bu ilahilerin sonunda da “hey kaygulu cânım” sözünü tekrar ederlerdi. Bu söz zaman içinde hızlı söylenerek “Yâ hoy goy goy cânım” şekline dönüşmüştür. Halk da bu sebeple bu dilencilere “hoygoycular”, “goygoycular” diye isim takmıştır.

İlginç değil mi? Dilenciler için kullanılan bir kelime sonra zamanla anlam değiştirerek çok konuşan insanlara yönelik söylenmeye başlanmış. İşte size dilin sürekli yenilenme özelliğine bir örnek. Dil, bir masanın etrafında ya da bir laboratuvarda toplanmış uzmanlar tarafından geliştirilemez. O bir toplumun yaşam biçiminden, kültür ve geleneğinden hareketle kendi şeklini kendi bulur. Bundan fazla söz de goygoyculuk olur.

Kaynak: http://defter-i-ussak.blogspot.com.tr/2014/11/goygoycular-muharrem-ayna-mahsus-eski.html

 

Son yıllarda teknoloji dünyasında ne gibi değişimler oldu diye düşündüğünüzde aklınıza gelen en önemli değişim ne oluyor? Benim aklıma hemen her şeyin dijitalleşmeye başlaması geliyor.

Günlük hayatta en çok kullandığımız şeyleri bir düşünelim. Okuduğumuz kitaplar dijitalleşti, yazdığımız defterler dijitalleşti. Dinlediğimiz müzik, izlediğimiz film dijitalleşti. Dijitalleşen her şey bizi ekranlara bağladı. Bu ekranların sayısı giderek çoğaldı; kimisi oturma odamızın köşesinde büyüdü, kimisi cebimizde küçüldü. Şu bir gerçek ki son yıllarda analog dünyalarımızdan dijital olana doğru bir göç başladı.

2018’e geldiğimizde bu trendin yavaş yavaş değişmeye başladığını görüyoruz. Artık nostalji mi diyelim buna yoksa dijital doygunluk mu bilemiyorum. Ama şu bir gerçek ki analoğa doğru bir değişim başladı. Bunun en önemli örneklerinden biri dünyaca ünlü Amerikan alışveriş sitesi Amazon. Amazon geçen yıldan beri fiziksel kitapçılar açmaya başladı. Hem sadece kitapçı değil

bir market zincirini de satın aldı. Bu firma “Amazon Go” adında yeni bir dükkân konseptiyle karşımıza çıktı. Bu yeni konsept neredeyse tamamen analog, tamamen organik, organik. Bildiğiniz bakkal. Tabii yeni nesil şimdi bakkalı da bilmiyor olabilir ama neyse. Biz market diyelim. Bu markete girdiğinizde teknolojiyi ve dijitali neredeyse tamamen unutuyorsunuz. Elinizi kolunuzu sallayarak içeri giriyorsunuz. Sadece girişte cep telefonuyla kendinizi tanıtmanız yeterli. Bundan sonra cep telefonu da aradan çekilebilir. Sonra da dilediğiniz gibi alışveriş yapın. Raflardan aldığın her şey otomatik olarak hesabına yazılıyor. Fikrini değiştirip geri koyarsan da siliniyor. Tıpkı eskiden çocukken bizim bakkaldan alışveriş yaptığımız gibi. O zaman da biz böyle bakkala gider, bisküvimizi alır çıkardık. Bakkal amca da aldıklarımızı veresiye defterine yazardı. Amazon Go’nun en önemli farkı bakkal amcayı da ortadan kaldırması. Onun yerine derin düşünme (deep learning) algoritmaları, sensörler ve bilgisayar destekli görüntüleme sistemleri konulmuş her yere. Tabi siz onları göremiyorsunuz. Kafanızı kaldırmadıkça… Yani artık dijital olan her şey gözümüzün önünden çekilmeye, adeta saklanmaya başladı.

Sadece Amozon’un değil, Amazon’un Çinli rakibi Alibaba’nın da dijitalden analoğa dönüş alanında yeni çalışmaları var. Alibaba da “Hema” adında fiziksel marketler açmaya başladı. Bunların içinde her şey cep telefonuyla yapılabiliyor. “Arttırılmış gerçeklik – augmented reality” uygulamalarıyla ürünler hakkında daha fazla bilgi alınabiliyor. Hatta ödemeler “yüz tanıma sistemi”yle yapılabiliyor. Tasarımcılar bu deneyimleri tasarlarken mümkün olduğu kadar “oyunlaştırmaya” çalışıyor.

Dünyada artık dijitalle fiziksel ortam birleştiriliyor. Sanal ortamlar yavaş yavaş gerçek ortamlara dönüyor. Teknolojiden tabi kii vazgeçilmiyor ama dijital olan her şey görünmez hale getiriliyor.

Kaynak: http://barisozcan.com/2018-teknoloji-tasarim-trendi/

Delilik ve felsefe arasında bir ilişki var mıdır? Ya da çok düşünmek akıl hastalığıyla ilişkili olabilir mi?

Öyle görünüyor ki en azından Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesinin bir dönemki yöneticileri böyle düşündü ve hastanenin önüne Düşünen Adam heykelinin kopyasını koydular.

Düşünen adam heykeli meşhur Fransız heykeltıraş Auguste Rodin’in en ünlü eserlerinden biridir. Düşünen Adam’ın ilk alçı dökümü 1880’de yapıldı ve Rodin heykelin büyük bronz dökümünü yapmaya 22 yıl sonra başladı. Eserin son halini alması 1906’yı, o zamanlar otel olan Rodin Müzesi’nde sergilenmeye başlaması ise 1922’yi buldu. Çenesi elinde bir adamın tasvir edildiği heykelin düşünmeyi ve felsefi düşünceyi temsil ettiği kabul edildi.

Meşhur heykelin bir kopyasının akıl hastanesinin önüne konması ise başhekim Fahri Celal Göktulga sayesinde mümkün oldu. 1960 yılında hastanenin başına geçen Göktulga’nın heykeli ilk olarak bir dergide gördüğü söyleniyor. Fakat kendisi eğitim için Paris’te de bulunmuş. Yani doktor Göktulga heykelin orijinalini Paris’te görmüş olabilir.

Göktulga böyle bir heykel yaptırma işine girişmek istediğinde karşısına bütçe engeli çıkar ve o sıralarda hastanede tedavi gören heykeltıraş Kemal Künmat’tan yardım ister. Künmat işe başlar ama heykel ortaya çıkmaya başlayınca yüklü bir ücret ister. Hastanenin bunu karşılayacak bir ödeneği yoktur ve Künmat tedavisi bitince heykeli yarım bırakıp hastaneden ayrılır. Üstelik heykele bütün ifadesini veren çenedeki el eksik kalır. Altı ay bu şekilde bekleyen heykeli hastaneye tedaviye gelen bir asker tamamlamak ister. Başhekim önce alçı modeller yaptırarak askerin yeteneğini test eder. Başhekim onun bu işi yapabileceğine ikna olunca heykeli askere tamamlatır. Askerin ödülü ise hastaneden taburcu olmasıdır. Böylece Düşünen Adam’ın kopyası bugünkü halini ve hastane önündeki yerini alır.

Heykel hastanenin önüne yerleştikten sonra gazeteciler başhekim Göktulga’ya neden böyle bir heykel tercih ettiğini, akıl hastanesi bahçesine bu heykelin koyulmasının anlamını sorarlar. Başhekim de “Dışarıdakilerin hali içeridekilerden daha vahim. Bu adam ‘Dışarıdakilerin hali ne olacak?’ diye düşünüyor” diye cevap verir.

Rodin’in hayatına giren bir çok kadından biri olan heykeltıraş Camille Claudel’in hikayesinin bir akıl hastanesinde son bulması ise hayatın garip bir tesadüfü.

Ne dersiniz sizce Göktulga düşünmek ve akıl hastalığı arasında nasıl bir bağ kurdu?

KAYNAK: http://felsefe-alemi.blogspot.com.tr/2015/05/dusunen-adam-heykeli.html

İstanbul’daki en keyifli yolculuklarından biri de kuşkusuz gemi yolculuğudur. Elimize bir bardak çay alıp temiz boğaz havasını içimize çekerek yarım saat için de olsa şehrin karmaşasından uzaklaşırız. Bugün bu yolculuğu yapmak için cebimizdeki İstanbul kartımızın olması yeterlidir. Fakat geçmişte bu yolculuk o kadar da kolay değildi. Bugünkü gibi büyük gemiler ya da boğaz köprüsü yoktu. İşte o zamanlardan birinde enteresan bir olay yaşanmıştır.

Hafız Osman fırtınalı bir günde kayık ile Beşiktaş’a geçmek ister. Kayıkçı zor bela karşı kıyıya ulaşınca yolculuk ücretini ister. Hafız Osman para kesesini arar fakat keseyi evde unutmuştur. Ne yapacağını bilemez. Hemen bir kâğıt çıkarır ve üstüne bir “vav” harfi çizerek kayıkçıya uzatır. “Sen bu kağıdı Sahaflar Çarşısı’na götür. Onlar senin ücretini ödeyecekler.” der. Kayıkçı bir kağıda bir de Hafız Osman Efendi’ye bakar. Pek canı sıkılır fakat yapacak bir şey yoktur. “Vav” harfini kabul eder.

Bir gün kayıkçının yolu Sahaflar Çarşısı’na düşünce kâğıdı göstermek aklına gelir. Çıkarıp satmak ister. Oradaki sahaf “vav” harfini görünce hemen Hafız Osman’ın yazısı olduğunu anlar ve açık artırmaya çıkarır. Kayıkçı o gün bir haftalık kazancından daha fazla kazanıp mutlu mesut evine döner.

Hafız Osman başka bir gün yine aynı kayıkçıya denk gelir. Karşıya geçerler ve ardından Hafız Osman ücreti sorar. Kayıkçı alçakgönüllü bir şekilde “Bir ‘vav’ yeter efendim!” der. Hafız Osman ise “O ‘vav’ her zaman yazılmaz. Dua et para kesemi yine evde unutayım!” diye cevap verir.

“Hayvanları seven insanları da sever.” derler. Bu doğru bir yargıdır. Hayvan ve bitkileri seven bireylerden nasıl bir zarar gelebilir ki? Onlara saygısı olan insanın, kendi türüne de saygısı olur.

Bu hastane leyleklerle birlikte birçok göçmen kuş türünün göç yolunda bulunmaktaydı. Böylelikle göç sırasında yaralanan kuşlar burada tedavi edebiliyorlardı ve bu kuşların tekrar göç yoluna katılmaları sağlanıyordu.

Sonraları hastane özelliğini kaybeden bu binanın bir kısmı ev bir kısmı da depo olarak yıllarca kullanıldı. Bu bina 2008 yılında restore edilerek kültür merkezi yapıldı. Binanın bir odası ise sokak hayvanlarının bakımı için ayrılarak binanın eski görevi devam ettirilmeye çalışıldı.

Bursa’ya yolunuz düşerse buraya da mutlaka uğrayın derim.

Yazıda https://www.kreatifbiri.com/dunyanin-ilk-leylek-hastanesiyle-tanismaya-hazir-misiniz/ adresinden alıntılamalar yapılmıştır.

Hiç başınıza gelen bir şey için geçmişteki bir davranışınızı suçladınız mı? Ya da “evren bana bir mesaj vermek istiyor.” ,“geçmiş davranışlarımdan dolayı bir ceza ya da ödül alıyorum” diye düşündünüz mü? Evrende her şey birbirinden bağımsızdır deyip sizi rahatlatmak isterdik ama aslında öyle değil. Yani bumerang etkisiyle gerçekten geçmişteki hatalarınızın ya da doğrularınızın sonuçlarını yaşıyor olabilirsiniz.

Hayatta bazı şeyleri yaptıktan sonra geri alamayız ve belki yıllar sonra onun sonuçları gelir bizi bulur. Bir kaç örnek verirsek:

Söylediğiniz sözü geri alamazsınız. Örneğin bu sözle birinin kalbini kırarsınız ve bumerang etkisiyle başka biri de sizin kalbinizi kırabilir. Ya da zor durumdaki birini sözlerle teselli edersiniz ve zor bir gününüzde başka biri de sizi teselli eder.

Harcadığınız zamanı da geri alamazsınız. Dakikalar, saatler, günler, yıllar hiç durmadan geçer ve siz zamanı durduramazsınız. Tek yapabileceğiniz zamanı doğru kullanmak ve bunun iyi sonuçlar doğurmasını beklemek. Çünkü zamanı geri alamazsınız ama bumerang misali size bazı şeylerin geri dönmesine engel olabilirsiniz. Zamanı boşa harcadığınızda; pişmanlık, acı, öfke ya bu zamanı doğru harcadığınızda; mutluluk, huzur, sevinç gibi duygular size geri döner.

Herkes eylemlerinin bazı sonuçlarına katlanmak zorunda kalıyor. Peki siz kendi hayatınızdaki bir şey için geçmişinizi suçladınız mı? Bir hatanızın cezasını çektiğinizi, bir probleme sebep olduğunuzu düşündünüz mü?

Osmanlı İmparatorluğu’nda önemli devlet adamlarının kendi isimlerini yaşatmak için cami yapması bir gelenekti. Önemli bir görev aldıktan sonra ya da büyük bir zafer kazandıktan sonra paşa veya vezir gibi devlet adamları sultandan izin alır ve uygun görülen yerde camilerini inşa ederlerdi.

Birçok zafer kazanan Kılıç Ali Paşa da kendisi için bir cami yaptırmak ister. Sultan 3. Murad’ın huzuruna gider ve isteğini belirtir. Sultan 3. Murad kendisine “Sen denizlerin komutanısın. Sana karada toprak vermem. Git camini denizde yap!” diye şaka yapar. Ama Kılıç Ali Paşa bu sözü ciddiye alır ve Mimar Sinan’a durumu anlatır. Mimar Sinan bugünkü Tophane semtinde denizi doldurarak tarihte ilk defa deniz üstüne bir cami inşa etmeye başlar. Haberi alan sultan, şaka yaptığını ve paşanın nereye isterse oraya cami yapabileceğini söyler ama padişahın ilk sözünü yerine getirmenin doğru olduğunu düşünürler ve tarihin ilk deniz camisi yapılır.

Bu cami inşa edilirken işçilerin içinde önemli biri daha vardır. Kendisi Miguel de Cervantes’tir. Cervantes, İnebahtı deniz savaşından sonra 1575 yılında İspanya’ya dönerken esir alınır. Birkaç sene İstanbul’da kalıp cami inşaatında çalıştıktan sonra serbest bırakılır. Cervantes’in ismi o dönem cami inşaatında çalışanlar için hazırlanan defterde yazılı olarak bulunmuştur.